woensdag 20 januari 2010

Man en Muts

Textiel restaurator Carola Holz, sinds 2002 werkzaam in het Rijksmuseum, is momenteel druk aan het werk met de mutsen uit de Spitsbergen collectie. De mutsen in de collectie van het Rijksmuseum zijn gevonden in de graven van walvisvaarders, die in de 17de eeuw in het dorp Smeerenburg, in het Noordpoolgebied, woonden en werkten. Bij opgravingen rond 1980 in het dorp vond men vele graven waarin de doden met de armen over elkaar en een muts op het hoofd begraven waren. In sommige graven was de muts het enige kledingstuk wat gevonden werd. De kleding werd meestal hergebruikt, maar een muts was zo persoonlijk dat ze ‘m mochten ophouden als ze hun graf ingingen. De kleur en het patroon van de muts was hun aanspreektitel geworden en alleen zo waren de walvisvaarders herkenbaar.


In het totaal zal Carola acht mutsen onder handen nemen, waarvan er inmiddels drie voltooid zijn. Het grootste probleem met de restauratie van deze mutsen is dat de wol vrij bros is. De mutsen hebben dus veel steun nodig. Carola verft hiervoor een lapje stof van molton en zoekt net zo lang tot ze een kleur heeft die bij elk mutsje past. Molton is opgeruwde katoen, die in stijl en structuur goed bij het weefsel past van de gebreide en vervilte mutsen. Met het lapje conserveert Carola de zwakke plek, of steunt een gat in de muts. De twee lagen worden onzichtbaar met elkaar verbonden en de gaten optisch gedicht. Soms zijn de mutsen zo sterk vervilt dat het breipatroon nauwelijks meer zichtbaar is. Elke muts krijgt vervolgens een eigen stevige steun, die speciaal aan de vorm van de muts is aangepast. Ook bij deze steun wordt apart een kleur uitgekozen, die bij de muts past. Op deze manier kunnen de mutsen veilig tentoongesteld worden in de toekomst.


“Het leuke van deze mutsen is, dat ze zo oud zijn en tegelijkertijd zo modern, een skater zou ze zo kunnen opzetten. De kleuren zijn heel goed behouden, er zit knal blauw en oranje tussen. De mutsen zijn heel divers, variĆ«rend van grof gebreide wol tot hele fijne wol. Soms zitten er bruine vlekken in een muts, dat is wel een raar idee. Het kunnen vlekken zijn die van de grond komen, waar ze in gelegen hebben, maar ook van de man die de muts op had toen hij begraven werd. De mutsen zijn ook bijzonder omdat er weinig kleding bewaard is gebleven van gewone mensen. Van de gefortuneerde 17de eeuwers zijn vaker waardevolle kostuums en weefels bewaard gebleven.
Wat ik zo’n mooi verhaal vind is dat de mutsen een soort identiteitsbewijs zijn, het was het enige dat strikt persoonlijk was. Ik zie daar die mannen staan in de sneeuw en de vrieskou met hun kniebroeken aan en hun muts, die hen onderscheidde van de anderen. Eigenlijk zou ik wel willen weten of ze de mutsen zelf gebreid hebben.”

tekst & interview: Cecile van der Harten
foto's: Rene den Engelsman

maandag 18 januari 2010

Het basispatroon

Alle deelnemers van de breimiddag krijgen het patroon van de "dutch sailor's cap". Dit patroon is ontwikkeld door Sally Pointer en is gebaseerd op deze muts uit de collectie van het Rijksmuseum.

Benodigdheden voor de muts:
ca. 200 gr middeldik wollen garen en bijpassende naalden zonder kop
steken proef ca. 18-20 steken per 10cm

Volgens het patroon wordt de muts als hij af is, handmatig licht vervilt. Wil je niet vilten dan kun je de muts beter iets kleiner maken door dunner garen te gebruiken of het aantal steken aan te passen.

vrijdag 15 januari 2010

Wat voor muts ben jij?

De 17e eeuwse Walvisvaarders herkenden elkaar dik ingepakt, alleen maar aan de muts. Zo noemden ze elkaar ook, Jan met de groene muts, Henk met de blauwe strepen. De muts werd hun identiteit. Als iemand overleed werd de kleding hergebruikt door de collega’s, maar niet de muts, want daarmee werden ze begraven!

Op zaterdag 6 februari organiseert het Rijksmuseum een mutsen brei-middag. Laat je inspireren door de mutsen van de walvisvaarders en brei de muts die zegt wie jij bent! Tijdens het breien kun je luisteren naar het bijzondere verhaal van de walvisvaarders en hun mutsen, verteld door de conservator geschiedenis Jan de Hond. Bianca du Mortier, de conservator textiel zal komen vertellen over de kleding op de schilderijen van Avercamp.

Als uitgangspunt voor je muts kun je het patroon gebruiken van een van de mutsen uit de collectie van het Rijksmuseum. Dit patroon, gemaakt door Sally Pointer, ligt klaar voor iedereen die komt breien.